Naciągnięty czy naderwany mięsień: co robić w pierwszych dniach

Naciągnięcie, naderwanie, zerwanie — i skręcenie, które to nie to samo

NHS rozdziela dwa urazy, które po polsku często wrzuca się do jednego worka:

• Uraz mięśnia (ang. strain) — mięsień nadmiernie rozciągnięty, czasem z naderwaniem włókien; potocznie „naciągnięty”. Najczęściej stopy, nogi i plecy.
• Skręcenie (ang. sprain) — naderwane lub skręcone więzadło, czyli tkanka spinająca staw. Najczęściej nadgarstki, kostki, kciuki i kolana.

W obrębie samego mięśnia różnica jest stopniowa: od przeciągnięcia pojedynczych włókien, przez naderwanie części mięśnia, do przerwania pełnego. Lekarze medycyny sportowej uzgodnili dla tego wspólną terminologię: konsensus monachijski, opublikowany w „British Journal of Sports Medicine”, oddziela zaburzenia czynnościowe mięśnia od uszkodzeń strukturalnych i zwraca uwagę, że samo słowo „strain” bywa używane niejednoznacznie.

Pierwsza pomoc w obu przypadkach jest taka sama, ale rokowanie i czas powrotu — nie. Dlatego warto wiedzieć, czy boli mięsień (ból narasta przy napięciu mięśnia), czy staw (ból przy ruchu w stawie i przy ucisku na jego obrys).

Pierwsze dwa–trzy dni: pięć kroków i trzy rzeczy, których nie robić

NHS nazywa ten schemat PRICE i wyznacza mu pierwsze 2–3 dni:

1. Ochrona — zabezpiecz miejsce przed kolejnym urazem.
2. Odpoczynek — przerwij aktywność, nie „rozchodź” tego.
3. Lód — zimny okład do 20 minut, co 2–3 godziny, zawsze przez warstwę materiału, nigdy bezpośrednio na skórę.
4. Ucisk — opaska elastyczna dobrana tak, by podpierała, a nie zaciskała; poluzuj ją, jeśli pojawi się drętwienie, nasilenie bólu albo zmiana koloru skóry.
5. Uniesienie — ułóż kończynę wyżej, na przykład na poduszce, kiedy tylko możesz.

Czego unikać przez pierwsze kilka dni — NHS wymienia to wprost: ciepła (gorące kąpiele, termofory, okłady rozgrzewające), alkoholu i masażu. Wszystkie trzy zwiększają przepływ krwi i obrzęk w miejscu, które właśnie krwawi do tkanek.

Gdy ból przestaje blokować ruch, zacznij delikatnie ruszać okolicą, żeby nie zesztywniała. Bezruch „aż przejdzie” jest dziś odradzany.

Jeśli w apteczce masz tylko maść rozgrzewającą, to w pierwszej dobie potrzebujesz czegoś innego — chłodu i opaski. Rozgrzewanie odłóż; wracamy do niego w sekcji o maściach.

Ile to trwa: dwa tygodnie, osiem tygodni, miesiące

Trzy liczby, które NHS podaje dla urazów mięśni i więzadeł:

• Po około dwóch tygodniach większość osób z takim urazem odczuwa wyraźną poprawę.
• Intensywnego wysiłku, na przykład biegania, unikać do ośmiu tygodni — jest ryzyko dalszego uszkodzenia. To liczba, która najczęściej zaskakuje, bo ból mija dużo wcześniej niż gotowość tkanki.
• Po ciężkim urazie powrót do sprawności może potrwać kilka miesięcy.

Brak bólu po dziesięciu dniach nie jest zielonym światłem do powrotu na boisko: zbyt szybki powrót do pełnego obciążenia zwiększa ryzyko ponownego urazu. Po polsku objawy i przebieg opisuje też poradnik Naderwany mięsień.

Maść rozgrzewająca: właściwy moment w kalendarzu urazu

Odczucie po nałożeniu zależy od składu: mentol działa chłodząco, a kapsaicyna z papryki pobudza receptory odpowiedzialne za czucie ciepła i pieczenia. W pierwszych dniach po urazie unikaj jednak ogrzewania i masażu, bo mogą nasilać obrzęk — i to, a nie sam skład preparatu, wyznacza moment, w którym po niego sięgasz.

Właściwy moment to rozgrzewka przed wysiłkiem, napięte i zmęczone mięśnie po treningu oraz przeciążenia bez obrzęku i bez krwiaka — czyli zdecydowana większość dni, w których ludzie po taką maść sięgają. Są to kosmetyki: dają ciepło i wrażenie ulgi, a zrost tkanki idzie swoim tempem.

Przy świeżym urazie zaczynasz od chłodu, odciążenia i ucisku; po ustąpieniu obrzęku i bólu spoczynkowego preparat rozgrzewający ma sens przed ruchem. Sam upływ trzech dni niczego nie przesądza — decyduje to, jak wygląda miejsce urazu. Skład i cenę żelu, który mamy w ofercie, znajdziesz w ramce obok.

Kiedy nie czekać: objawy do pilnej oceny

Pilnie (SOR, a przy ciężkim stanie numer 112) — jeśli:

• w chwili urazu usłyszałeś trzask,
• kończyna zmieniła kształt albo układa się pod nienaturalnym kątem,
• miejsce jest zdrętwiałe, mrowi albo masz w nim uczucie „szpilek”,
• skóra jest sina, szara lub zimna w dotyku.

Pilnie, tego samego dnia (nocna i świąteczna opieka zdrowotna albo szpitalny oddział ratunkowy) — jeśli: ból jest bardzo silny lub narasta, obrzęk i krwiak są duże albo się zwiększają, nie możesz obciążyć nogi ani przejść więcej niż kilku kroków, okolica jest bardzo sztywna albo dołącza wysoka gorączka i dreszcze. Do lekarza rodzinnego zgłoś się także wtedy, gdy stan nie poprawia się po kilku dniach postępowania domowego.

„Nie mogę obciążyć” to granica, przy której przestaje się leczyć w domu. Pozostałe punkty da się zapamiętać jako jedną zasadę: jeśli po trzech dniach jest tak samo albo gorzej, potrzebna jest ocena, a nie kolejny preparat.